Οι ορεινοί κήποι της Αρκαδίας

 Σκέψεις για τις αξίες των μικρών κήπων στα ορεινά νοικοκυριά, που ασπάζομαι και μοιράζομαι μαζί σας.

Στον ιστότοπο https://www.odosarkadias.gr/oi-oreinoi-kipoi-tis-arkadias/

" Να βγουν οι βλάχοι στα βουνά, να βγουν κι οι βλαχοπούλες..."

 Με αφορμή το δημοσίευμα του καθηγητή Βασίλη Νιτσιάκου για τις απαγορεύσεις που επιβάλλονται στις μετακινήσεις των κοπαδιών στις θερινές βοσκές, ας αναλογιστούμε τις επιπτώσεις στο φυσικό χώρο και βέβαια στην ίδια την ορεινή κοινωνία που αργοσβήνει.

https://www.facebook.com/bnitsiak

Κοπάδι βοοειδών στον θερινό βοσκότοπο Κατσκαβάλι στο χωριό Στένωμα Καρπενησίου.

(Πηγή: Ταξ. Μπανιάς Μάιος 2026)

"Γνωρίζοντας τους γίγαντες του τόπου μας" : εκπαιδευτικό πρόγραμμα του Τμήματος Δασολογίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Καρπενησίου

 

Το Τμήμα Δασολογίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος του Γεωπονικού Πανεπιστημίου στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού ερευνητικού προγράμματος Eco2adapt (https://www.eco2adapt.eu/) οργάνωσε και υλοποίησε δράσεις περιβαλλοντικής εκπαίδευσης και ενημέρωσης για τα Δάση βαλανιδιάς στο Δήμο Ξηρομέρου. Σκοπός των οργανωμένων δράσεων ήταν  να γνωρίσουν οι ντόπιοι τις πολλαπλές αξίες που τα δάση βαλανιδιάς υπηρετούν, καθώς και να ενημερωθούν και ευαισθητοποιηθούν στην κατεύθυνση της προστασίας και ορθής διαχείρισής τους. 

Το αρχέγονο δάσος Ξηρομέρου συνθέτουν αιωνόβιες ήμερες βαλανιδιές Quercus ithaburensis subsp. macrolepis

Την Παρασκευή 24 Απριλίου 2026 οι μαθητές και οι εκπαιδευτικοί του Δημοτικού Σχολείου Ξηρομέρου είχαν την χαρά να συμμετέχουν στις οργανωμένες δράσεις που αφορούσαν  και ενέπλεξαν το σύνολο των τάξεων της σχολικής κοινότητας.

Οι τάξεις Α΄, Β΄, Γ΄ και Δ΄ υλοποίησαν, ανά ομάδες, το εκπαιδευτικό πρόγραμμα του Τμήματος «Γνωρίζοντας τους Γίγαντες του τόπου μου», που αφορά σε εκπαιδευτικές δραστηριότητες συμμετοχικού και βιωματικού χαρακτήρα, για την κατανόηση της βιοποικιλότητας που υποστηρίζουν τα αιωνόβια δένδρα δρυός και τα δάση της περιοχής και των ευεργετημάτων τους διαχρονικά για την τοπική οικονομία και κοινωνία.   

Οι μαθητές και μαθήτριες των τάξεων Ε΄ και ΣΤ΄ παρακολούθησαν παρουσίαση εστιασμένη στο δάσος Ξηρομέρου στο χώρο του Δημαρχείου Ξηρομέρου και συμμετείχαν σε συμβολική δράση φύτευσης φυταρίων βαλανιδιάς που παρήγαγε το Τμήμα Δασολογίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος στο Καρπενήσι.

Στις δράσεις εκπαίδευσης και διάχυσης των ερευνητικών προγραμμάτων, που υλοποιήθηκαν από καθηγητές και ειδικευμένο προσωπικό του Τμήματος, με την υποστήριξη του Δήμου Ξηρομέρου, τόσο οι μαθητικές ομάδες όσο και οι εκπαιδευτικοί, ανταποκρίθηκαν με ενθουσιασμό, ενδυναμώνοντας τις προσπάθειες της ερευνητικής ομάδας για ευαισθητοποίηση και ενεργή συμμετοχή της τοπικής κοινωνίας στην προστασία και  διατήρηση του δάσους βαλανιδιάς Ξηρομέρου.

" Ένα δένδρο, μια γειτονιά" : εκπαιδευτικές Δραστηριότητες  Α΄ και Β΄ Τάξεων

Τα παιδιά ανακαλύπτουν την βιοποικιλότητα και τις οικοσυστημικές υπηρεσίες που υποστηρίζουν τα δένδρα βαλανιδιάς πάνω και κάτω από έδαφος.

" Το Αλφάβητο του δάσους Ξηρομέρου" : εκπαιδευτικές Δραστηριότητες Γ΄και Δ΄ Τάξεων

Για κάθε γράμμα της Αλφαβήτας τα παιδιά, σε μια διαδικασία καταιγισμού ιδεών, καταγράφουν λέξεις με έννοιες που συνδέονται με το δάσος, τις αξίες  και τα ευεργετήματά του.

Τα εδάφη ως φυσικοί πόροι που εγγυόνται τη ΖΩΗ

 Το Εργαστήριο Αγροδασοπονίας και Δασικής Εδαφολογίας του Τμήματος Δασολογίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών στο Καρπενήσι εφαρμόζει το Ευρωπαϊκό ερευνητικό πρόγραμμα SUS SOIL στοχεύοντας στην σύνδεση της έρευνας με την τοπική κοινωνία των βουνών και τις ανάγκες βιωσιμότητάς της.

  Δείτε αναλυτικά τους στόχους και τη μεθοδολογία του ερευνητικού προγράμματος https://www.sus-soil.eu/project/about

Τον σκοπό της ευαισθητοποίησης και εκπαίδευσης των νέων ανθρώπων για τα εδάφη και τις πολλαπλές τους αξίες υποστηρίζουν τα δύο εκπαιδευτικά προγράμματα που υλοποιεί το Τμήμα Δασολογίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος στο Καρπενήσι:

1. " Γνωρίζοντας τους Γίγαντες του τόπου μας", που αξιοποιεί τα αιωνόβια μνημειακά δένδρα για τη σύνδεση με το φυσικό χώρο και τις σχέσεις του με τους ανθρώπους και τις ορεινές κοινότητες.

2. "Το έδαφος στηρίζει τη Ζωή", που συνδέει τους μαθητές, και κάθε ενδιαφερόμενο, με τη βιοποικιλότητα των εδαφών και τις πολλαπλές αξίες και λειτουργίες τους, που υποστηρίζουν την διατροφή και την υγεία μας.

Τα προγράμματα παρουσιάστηκαν πρόσφατα σε σεμινάριο που διοργάνωσε το ΚΕΠΕΑ Μακρυνίτσας τη Δευτέρα 30 και Τρίτη 31 Μαρτίου 2026.

Οι φυσικοί πόροι των βουνών μας και ο διαρκής αγώνας για τη δικαίωση της ορεινής κοινωνίας μας.

 

H κοινωνία  του Δήμου Καρπενησίου γρηγορεί και αγωνίζεται για την αειφορία των δασών και των ποταμών της, που εγγυόνται τη βιωσιμότητα του ορεινού χώρου και των ανθρώπων του.

Διαβάστε την αναφορά στην επιστημονική ημερίδα ενημέρωσης και τεκμηρίωσης του αγώνα για την ακύρωση του Σχεδίου Εύρυτος για την εκτροπή των ποταμών του Δήμου Καρπενησίου, που έγινε την Κυριακή 22 Μάρτη 2026.

https://eyrytixn.blogspot.com/2026/03/blog-post_25.html?m=1γ

 ΟΡΕΙΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ 

Περιοδικές εκδόσεις του Δήμου Λίμνης Πλαστήρα των Αγράφων

ΙΣΤΟΡΗΣΗ: Μια εξαιρετική περιοδική έκδοση επιμελείται ο Δήμος Λίμνης Πλαστήρα, στον ορεινό όγκο των Αγράφων.

Μπορεί κανείς να έχει εύκολη και ανοιχτή πρόσβαση στις επιμελημένες εκδόσεις του στον ιστότοπο του Δήμου.

https://plastiras-ota.gr/digital-books-museum/?wbg_category_s=%CE%99%CF%83%CF%84%CF%8C%CF%81%CE%B7%CF%83%CE%B7

Η πρόσφατη έκδοση (Ιστόρηση 9), είναι αφιερωμένη στην Παιδεία στα Άγραφα στην πορεία του χρόνου. Δημοσιεύονται άρθρα για την παιδεία και την λαϊκή παράδοση, την εκπαίδευση στα χρόνια της Κατοχής και της Εθνικής Αντίστασης, αλλά και στα μαρτυρικά χρόνια του αδερφοκτόνου εμφυλίου.

 Παραδοσιακή κοινοτική διαχείριση του νερού στις ορεινές κοινότητες της ΕΥΡΥΤΑΝΙΑΣ

Τον Οκτώβριο του 2025 συμμετείχα στην πρώτη διαδικτυακή συνάντηση Meet and Greet of practioners and communities of Traditional Irrigation,   φορέων και πολιτών της Ευρώπης για την διατήρηση και τις αξίες των  παραδοσιακών συστημάτων  διαχείρισης νερού.

Η συνάντηση έγινε με πρωτοβουλία του Πανεπιστημίου της Σορβόννης και του Αυστριακού γραφείου της UNESCO και είναι η ιδρυτική ενός Δικτύου ευρωπαϊκών χωρών για την παραδοσιακή άρδευση (knowledge, current practices, challenges and opportunities).

Οι αγροδασοπονικές παραδοσιακές πρακτικές στην Ελλάδα υπήρξαν πάντοτε άρρηκτα συνδεδεμένες με τις παραδοσιακές πρακτικές άρδευσης και κοινοτικής διαχείρισης του νερού, και παραμένουν στο κέντρο του ενδιαφέροντος του εργαστηρίου μας καθώς συνδέονται με την ορθολογική διαχείριση των εδαφών και την ανθεκτικότητά τους.

Στις ορεινές κοινότητες τη Ευρυτανίας αναπτύχθηκαν εξαιρετικών τεχνικών παραδοσιακά συστήματα διαχείρισης του υδρολογικού πλούτου, όχι μόνο για την άρδευση των αγροδασικών συστημάτων, αλλά και για νερόμυλους και νεροπρίονα. Στις μέρες μας, παραμένει ισχυρή πρόκληση για την ερευνητική ομάδα του εργαστηρίου Αγροδασοπονίας και Δασικής Εδαφολογίας του Τμήματος Δασολογίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος στο Καρπενήσι, η συμβολή της στην διατήρηση αυτών των συστημάτων, κάτω από τις πιέσεις και τις απειλές της απαξίωσης και της εγκατάλειψής τους.

Δεξαμενή νερού άρδευσης στο χωριό Παπαδιά Δήμου Καρπενησίου που τροφοδοτεί δίκτυο αυλακιών για τους κήπους και τα κτήματα που καλλιεργούνται την θερινή περίοδο.

Η διαχείριση του νερού ώστε να είναι προσβάσιμο σε όλους, καθώς και η διατήρηση του αρδευτικού δικτύου, είναι ευθύνη και έργο ολόκληρης της κοινότητας. Μια αρχή που ακόμη και σήμερα που οι καλλιεργητικές ανάγκες έχουν μειωθεί εξαιτίας της πληθυσμιακής εγκατάλειψης των ορεινών χωριών, συνεχίζεται και υποστηρίζεται σε εθελοντική βάση, με την εργασία όλων όσων κάνουν αρδευτική χρήση. 

Αγροδασοπονία στην Ευρυτανία: πρακτικές επιχειρηματικότητας και κοινωνικής ενδυνάμωσης

 

Διαβάστε στον ιστότοπο του ερευνητικού προγράμματος AF4EU τις δράσεις του τοπικού Δικτύου Αγροδασοπονίας στην Ευρυτανία https://af4eu.eu/archivos/4106

Γνωρίστε τις πρακτικές Αγροδασοπονίας στην Ελλάδα, τη Μεσόγειο και την Ευρώπη!

https://euraf.net/

https://agroforestrynet.eu/

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΓΡΟΔΑΣΟΠΟΝΙΑΣ & ΔΑΣΙΚΗΣ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΑΣ 

Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος 

Γεωπονικό Πανεπιστήμιο - Καρπενήσι

https://agroforestry.dasologia.gr/

Πρακτικές που εγγυόνται την ανθεκτικότητα των ορεινών χώρων και των κοινοτήτων στη Μεσόγειο

Στη Μεσόγειο  αναπτύσσονται για χιλιάδες χρόνια πολιτισμοί που στηρίζονται στην βιώσιμη και αειφορική χρήση των φυσικών τους πόρων. Δάση, ποτάμια, κοιλάδες και παραθαλάσσιες εκτάσεις γίνονται οι τόποι που εξασφαλίζουν στις τοπικές κοινωνίες ποιότητα ζωής και προϊόντων!
Στις μέρες μας η σχέση των ανθρώπων με τη γη και το νερό των πατρίδων τους έχει σταδιακά διαρρηχθεί και οι παραγωγικές δραστηριότητες της υπαίθρου εγκαταλείπονται. Τα δεδομένα αυτά έχουν  πρωτόγνωρες συνέπειες στην ισορροπία των οικοσυστημάτων και των κοινωνιών, καθώς η σχέση αμοιβαίας αλληλεπίδρασης ανθρώπου και  φυσικού τοπίου που για χιλιετίες εγγυόνταν την βιωσιμότητά μας, έχει διαταραχθεί με ευθύνη όλων μας.

Η επιστημονική κοινότητα ανταποκρινόμενη σε αυτή την ανάγκη των κοινωνιών, για ορθή διαχείριση των φυσικών πόρων, συνέχεια και συνέπεια στις παραδοσιακές πρακτικές ανθεκτικότητας των τοπικών κοινωνιών εργάζεται στην κατεύθυνση της καταγραφής και διάχυσης των αποτελεσματικών πρακτικών για την διατήρηση των υδάτινων πόρων, των δασικών οικοσυστημάτων, των βοσκοτόπων και της πρόληψης των καταστροφικών πυρκαγιών σε φυσικά και παραγωγικά αγροτικά συστήματα.

Στο αποθετήριο του ερευνητικού προγράμματος  RESALLIANCE μπορεί κανείς να έχει ανοιχτή πρόσβαση σε εφαρμοσμένες πρακτικές και στα αποτελέσματά τους στις χώρες της μεσογειακής λεκάνης.

Ελεύθερη πρόσβαση σε παρουσιάσεις με τη μορφή video, περιλήψεων και τεχνικών άρθρων από τις ερευνητικές ομάδες στην Ελλάδα, Κύπρο, Πορτογαλία, Ιταλία, Σαρδηνία και Τυνησία.

  Innovative Resilience practices of the ResAlliance project

(https://www.resalliance.eu/introducing-your-innovative-landscape-resilience-practice/

 Δουλεύοντας για την διερμηνεία του φυσικού και πολιτιστικού μας χώρου.

Επιστρέφοντας από μια εβδομάδα στο Ζαγόρι, αισθάνομαι ότι οι κοινές αξίες και η επιλογές της ενδυνάμωσης των ορεινών κοινωνιών και της βιώσιμης διαχείρισης του φυσικού τους χώρου, ενώνουν πολλούς ανθρώπους, όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά σε ολάκερη την Ευρώπη!

 

Εκπαιδευτές και εκπαιδευόμενοι στην αυλόπορτα του σπιτιού της οικογένειας Στάρα στα Κάτω Πεδινά Ζαγορίου. (Φωτ. Δημήτρη Ιωαννίδη)

Γεννήθηκα και μεγάλωσα στα βουνά της Νότιας Πίνδου, στην Ευρυτανία. Εργάζομαι για περισσότερο από δύο δεκαετίες στην εκπαίδευση με ειδικότητα την περιβαλλοντική και πολιτιστική εκπαίδευση στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια. Αντιλαμβάνομαι τα  δάση τα ποτάμια και τις ορεινές κοινότητες ως ενιαίους ζωντανούς χώρους, όπου η πολιτιστική κληρονομιά ενώνει τους ανθρώπους, ενισχύει τις κοινότητες και εμπνέει δράσεις για ένα κοινό βιώσιμο μέλλον.

Οι σπουδές μου στη Δασολογία και την Οικολογία εμβάθυναν ακόμα πιο πολύ σε αυτή την σύνδεση φυσικού και ανθρώπινου στοιχείου. Έτσι ως ερευνητικό προσωπικό του Τμήματος Δασολογίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών, στο Καρπενήσι, τα τελευταία χρόνια υποστηρίζω ερευνητικά προγράμματα για την ανθεκτικότητα των δασικών και αγροδασικών οικοσυστημάτων, με εστίαση στα αρχέγονα δάση, τη δενδροχρονολογία και τη δασική εδαφολογία.

Μια από τις πιο ενδιαφέρουσες και προκλητικές σε επικοινωνία, πλευρά της δουλειάς μου είναι η οικολογική και πολιτισμική διερμηνεία, τόσο των ερευνητικών πεδίων του πανεπιστημίου, όσο και ευρύτερα των ορεινών όγκων και των δραστηριοτήτων που υποστηρίζουν, όπως η κτηνοτροφία, η αγροδασοπονία και οι μικρής κλίμακας παραδοσιακές δραστηριότητες υλοτομίας, κυνηγιού και συλλογής βοτάνων, καρπών και μανιταριών.

Μελετώντας οικουμενικές αξίες της διερμηνείας στο Βοτανικό και Λαογραφικό Μουσείο Λαζαρίδη, στο χωριό Κουκούλι Ζαγορίου.

Με αυτό το υπόβαθρο και κίνητρο την ενίσχυση των επικοινωνιακών δεξιοτήτων μου, συμμετείχα στο σεμινάριο για την γραπτή ερμηνεία (certification course for interpretive writers, IE CW course) που πραγματοποιήθηκε στο Ζαγόρι με εκπαιδεύτρια την ταλαντούχα Valya Stergioti 25-29/08/2025.

Στην διάρκεια της εκπαίδευσης εργαστήκαμε στο πεδίο και στην τάξη ατομικά και σε ομάδες, εξασκούμενοι στη χρήση των αρχών της ερμηνείας ως ένα μέσο που θα μεταμορφώσει την εμπειρία των επισκεπτών ενός τόπου, σε κάτι το προσωπικά ουσιαστικό, ενώ ταυτόχρονα θα καλλιεργήσει την κριτική τους σκέψη και θα τους επιτρέψει να κάνουν συνδέσεις με οικουμενικές αξίες, όπως ο σεβασμός και η αειφορία.  Μας δόθηκαν ποικίλες ευκαιρίες να πειραματιστούμε με διαφορετικά είδη γραπτού λόγου (χαϊκού, πινακίδα ερμηνείας, οπτικο-ακουστική ερμηνεία, κ.α.) με τελικό στόχο να είμαστε ικανοί να σχεδιάσουμε πινακίδες ερμηνείας για συγκεκριμένα στοιχεία της φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς κάθε τόπου που γνωρίζουμε καλά.

Κάτω από τον υπεραιωνόβιο πλάτανο της πλατείας στο Κουκούλι.

Όπως χαρακτηριστικά δήλωσε η εκπαιδεύτριά μας: «Στο σεμινάριο αυτό μαθαίνουμε πώς να δίνουμε ζωή στις λέξεις για να παρουσιάσουμε μέσα από κείμενα τη φύση και τον πολιτισμό του τόπου μας. Έτσι, το Ζαγόρι γίνεται μια σύνδεση με το παρελθόν και μια έμπνευση για το μέλλον.»

Συγχαίρω και ευχαριστώ την διοργάνωση και τους φορείς που την υποστήριξαν, τόσο για την εξαιρετική σε στόχευση και υλοποίηση εκπαίδευση που λάβαμε για το θέμα της ερμηνείας του φυσικού και πολιτισμικού χώρου, όσο και γιατί τόλμησαν να το κάνουν με βιωματικό πεδίο ορεινές κοινότητες που δεν είναι στο επίκεντρο της τουριστικής επισκεψιμότητας. Οι κοινότητες Κάτω Πεδινά και Κουκούλι Ζαγορίου υποστήριξαν ολιστικά την εκπαιδευτική μας εμπειρία με την αυθεντικότητα και το εύρος των θεματικών πεδίων που διαθέτουν.

Ως νέο μέλος της κοινότητας του Interpret Europe αισθάνομαι ότι μοιράζομαι κοινά ιδανικά αλλά και εργαλεία επικοινωνίας, στην υπηρεσία της φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς της Μεσογείου και ολάκερου του κόσμου μας!

 

Βιωσιμότητα βοσκοτόπων και κτηνοτροφικών συστημάτων στην ορεινή ζώνη της Μεσογείου

 

Τα κτηνοτροφικά συστήματα στην Μεσόγειο και η σημασία τους για την βιωσιμότητα των τοπικών κοινωνιών παραμένουν στο επίκεντρο της έρευνας στην Ευρώπη.

Δείτε σχετική έρευνα https://cocoproject.eu/

που αφορά και στις ορεινές κτηνοτροφικές κοινότητες της Πίνδου στην Ελλάδα.